Bài viết tái hiện hành trình tìm hiểu về chị Võ Thị Sáu của thầy trò miền Tây, từ những chuyến thăm quê hương Đất Đỏ, Côn Đảo đến việc dựng tượng và lưu giữ ký ức về nữ anh hùng trong môi trường giáo dục và đời sống tinh thần người dân.
Hành trình tìm lại ký ức về chị Võ Thị Sáu trong lòng thầy trò miền Tây
Trong những năm sau ngày đất nước thống nhất, trường học tại nhiều địa phương bắt đầu được đặt tên theo những anh hùng liệt sĩ như một cách tri ân sâu sắc. Ngôi trường nơi tôi công tác ở thành phố Sa Đéc cũng được vinh dự mang tên nữ anh hùng Võ Thị Sáu, và sự kiện ấy đã mở đầu cho một hành trình dài nhiều cảm xúc của thầy trò chúng tôi. Từ khoảnh khắc cái tên ấy được gắn lên cổng trường, niềm tò mò và lòng kính trọng dành cho người con gái Đất Đỏ đã thôi thúc chúng tôi tìm hiểu thật sâu về cuộc đời chiến đấu của chị – người được gọi thân thương là “chị Sáu”.

Thời điểm đó, thông tin về chị còn ít ỏi trên sách báo nên nhu cầu được tận mắt nhìn thấy quê hương, di tích và dấu tích liên quan đến chị càng trở nên mãnh liệt. Chúng tôi thống nhất phải tổ chức một chuyến đi về Đất Đỏ – vùng đất đã nuôi dưỡng tinh thần quả cảm của chị. Vì điều kiện khó khăn, mọi kinh phí phải tự lo, lại phải tranh thủ trong khuôn khổ năm học; thế nhưng điều đó không làm giảm quyết tâm của tập thể. Năm 1994, chuyến đi đầu tiên được thực hiện với gần 50 thầy cô và học sinh giỏi của trường, đánh dấu một kỷ niệm không bao giờ phai.
Dấu tích tuổi thơ chị Sáu tại Đất Đỏ và câu chuyện từ người em gái
Điểm dừng chân đầu tiên của đoàn là nhà lưu niệm của chị Sáu. Người tiếp chúng tôi là bà Nguyễn Thị Bảy, em ruột của chị. Bà dẫn chúng tôi đi qua từng góc nhà, kể lại những ký ức của gia đình trong thời chiến. Chỗ nghỉ của chị Sáu chỉ là một bộ ván mộc mạc, không nệm, không màn, thể hiện rõ nếp sống giản dị của gia đình người dân vùng Bà Rịa – Vũng Tàu thời bấy giờ.
Điều khiến chúng tôi ngạc nhiên là căn hầm bí mật ngay dưới gầm bộ ván – nơi chị từng ẩn náu khi quân Pháp càn quét. Bà Bảy vừa kể vừa xúc động, nhất là khi nhắc đến sự kiện tháng 12 năm 1949, khi chị bị giặc Pháp bắt sau một trận chiến mà chị cùng đồng đội xử lý những kẻ tay sai đàn áp lực lượng cách mạng. Sau khi bị bắt, chị bị giam giữ tại nhà tù Đất Đỏ, rồi chuyển đến khám Chí Hòa và tiếp tục bị đưa ra Côn Đảo.
Bà Bảy kể rằng khi gia đình tìm đến thăm, họ chỉ có thể gửi cho chị vài vật dụng cá nhân như khăn, lược mà không được gặp mặt. Một chi tiết thú vị là chị Sáu vốn để tóc ngắn ngang vai – phù hợp cho hoạt động cách mạng – chứ không để tóc dài như hình dung của nhiều người. Khi chị bị đưa ra Côn Đảo vào đầu năm 1952, gia đình hoàn toàn không nhận được tin tức gì cho đến khi biết chị đã hy sinh.
Những bước chân theo dấu chị Sáu tại Đất Đỏ
Rời căn nhà lưu niệm, đoàn chúng tôi tiếp tục đi qua những con đường và khu phố mà chị từng hoạt động. Mỗi địa điểm như tái hiện những bước chân trẻ trung mà gan dạ của người thiếu nữ đã dấn thân vào con đường cứu nước. Khu tưởng niệm với tượng đài trang nghiêm là nơi chúng tôi dừng lại lâu nhất, thắp nén hương tỏ lòng kính trọng. Niềm xúc động dâng lên khi nhìn thấy hình tượng chị được khắc họa đầy sức sống và kiêu hãnh.
Kết thúc chuyến về nguồn, chúng tôi mang theo mong muốn mãnh liệt được ra thăm Côn Đảo – nơi chị đã chiến đấu đến giây phút cuối cùng của đời mình. Với một giáo viên lịch sử như tôi, khát vọng ấy giống như một lời hứa thiêng liêng cần được thực hiện.
Bức tượng bán thân và hành trình lưu giữ hình ảnh chị Sáu tại miền Tây
Sau khi ngôi trường được mang tên chị, Ban giám hiệu đã chủ trương dựng một bức tượng bán thân Võ Thị Sáu để đặt trong phòng truyền thống. Tôi được giao nhiệm vụ tìm nghệ nhân điêu khắc. Một người bạn làm báo giới thiệu tôi gặp nghệ sĩ Thanh Bình của Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Vĩnh Long.
Quá trình phác thảo và chỉnh sửa diễn ra qua nhiều lần. Nghệ sĩ cố gắng khắc họa hình ảnh chân thật nhất: mái tóc ngắn khỏe khoắn, gương mặt của một cô gái tuổi đôi mươi nhưng ánh mắt toát lên sự kiên nghị của người chiến sĩ cách mạng. Trang phục áo bà ba được chọn để gợi lên nét mộc mạc của người con gái Nam Bộ.

Khi mẫu tượng được duyệt, chúng tôi lên đường đến xưởng để đưa tượng về Sa Đéc. Quãng đường chỉ hơn 25 km nhưng vào thời ấy, giao thông còn khó khăn, việc vận chuyển một pho tượng bằng xe khách không hề dễ dàng. Vậy mà đến khi tượng được đặt ngay ngắn trong phòng truyền thống, mọi vất vả đều tan biến. Từ ngày ấy, tượng trở thành chứng nhân cho các sự kiện quan trọng của trường: lễ kết nạp đoàn viên, trao thưởng cho học sinh, các hoạt động giáo dục truyền thống.
Trong tâm trí thầy trò miền Tây, chị Sáu không còn chỉ là người nữ anh hùng của Đất Đỏ mà đã trở thành biểu tượng được yêu mến như chính con người nơi đây.
Chuyến ra Côn Đảo năm 1996: Gặp lại chị Sáu trong không gian thiêng liêng
Năm 1996, chúng tôi quyết định thực hiện chuyến đi ra Côn Đảo – chuyến đi mà nhiều năm trước thầy trò đã ấp ủ. Gần 20 thầy cô tham gia, tất cả tự túc hoàn toàn. Chúng tôi lên tàu từ chiều hôm trước và đến Bến Đầm vào sáng sớm hôm sau.
Thời điểm ấy, Nghĩa trang Hàng Dương vẫn đang trong quá trình xây dựng, đường cát còn lún dưới chân. Chúng tôi bước đi trong im lặng, tự hỏi có bao nhiêu người đã ngã xuống nơi này. Mộ chị Sáu lúc đó cũng đang trong giai đoạn hoàn thiện. Người hướng dẫn kể lại câu chuyện rạng sáng ngày 23.1.1952 – thời khắc chị bị đưa ra pháp trường. Trong hồ sơ còn ghi bằng tiếng Pháp: “Le 23 Janvier 1952… Võ Thị Sáu dite CAM mort… par balles.”

Trước mắt chúng tôi là tấm bia đá cũ, được người dân dựng lên dù từng bị cấm đoán. Một vòng hoa bằng những bông hoa Sa Đéc được đặt trang trọng phía trước, thay lời tri ân của thầy trò miền Tây gửi đến chị.
Khoảnh khắc đứng trước mộ, mỗi người đều cảm nhận sự mất mát nhưng cũng là niềm kiêu hãnh về tinh thần bất khuất của người con gái mới đôi mươi. Đó là khoảnh khắc khiến ai cũng tự nhủ phải sống sao cho xứng đáng.

Âm hưởng từ chuyến đi và sự hiện diện của chị Sáu trong đời sống tinh thần miền Tây
Sau chuyến đi trở về, các buổi sinh hoạt truyền thống của trường luôn vang lên câu chuyện về chị Sáu. Sự hy sinh của chị trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho học sinh trong nhiều thế hệ. Thầy trò đều xem chị như một biểu tượng chân thật của lòng quả cảm và tình yêu đất nước.
Ở miền Tây vốn có nhiều nữ anh hùng, nhưng hình ảnh chị Sáu dường như đã “bén rễ” sâu hơn, trở thành niềm tự hào chung của bà con nơi đây. Một đồng nghiệp của tôi còn sáng tác bài hát về chị, được hát vang trong những buổi lễ lớn, như một cách khẳng định rằng nữ anh hùng Võ Thị Sáu sẽ sống mãi cùng thời gian.
VĂN PHÒNG TUYỂN SINH - TRƯỜNG CAO ĐẲNG ĐẠI VIỆT SÀI GÒN CƠ SỞ CẦN THƠ
Địa chỉ: 279AA Nguyễn Văn Cừ nối dài, Phường An Bình, Thành phố Cần Thơ
Hotline/ Zalo: 0827670999 - 0827671999