Đề minh họa Ngữ văn THPT 2024 giữ cấu trúc quen thuộc nhưng tiềm ẩn nhiều bẫy khiến thí sinh dễ mất điểm. Bài viết phân tích chi tiết từng phần, chỉ ra lỗi thường gặp và hướng dẫn cách làm để đạt điểm cao.
Những điểm mới và yêu cầu quan trọng trong đề minh họa Ngữ văn THPT 2024
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức công bố đề minh họa môn Ngữ văn cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024. Mặc dù cấu trúc tổng thể của đề thi không thay đổi so với năm 2023 và một số năm trước, nhưng nhiều thí sinh có thể dễ dàng mất điểm nếu không nắm chắc cách làm bài và đặc điểm từng dạng câu hỏi. Đề thi Ngữ văn vẫn gồm hai phần lớn: Đọc hiểu và Làm văn. Trong đó, phần Đọc hiểu yêu cầu thí sinh nắm vững kiến thức cơ bản về thể loại, biện pháp tu từ, nội dung đoạn trích; phần Làm văn đòi hỏi kỹ năng lập luận, triển khai ý, phân tích và cảm thụ văn học.

Dù không có sự thay đổi đột ngột về cấu trúc, đề minh họa năm nay nhấn mạnh hơn vào việc đánh giá năng lực hiểu văn bản và vận dụng kiến thức vào bài viết tự luận. Vì vậy, thí sinh cần nắm rõ đặc điểm từng dạng câu hỏi và tránh những lỗi chủ quan thường gặp. Những lưu ý sau đây sẽ giúp thí sinh hạn chế việc mất điểm đáng tiếc.
Lưu ý quan trọng để không bị mất điểm ở phần đọc hiểu
Phần đọc hiểu là phần mà nhiều thí sinh xem nhẹ vì nghĩ rằng nội dung đơn giản, dễ lấy điểm. Tuy nhiên thực tế chấm thi nhiều năm gần đây cho thấy rất nhiều thí sinh bị trừ điểm ở những câu hỏi tưởng chừng rất cơ bản. Do đó, việc hiểu rõ yêu cầu từng câu và cách trả lời chính xác là điều cần thiết.
Câu 1: Cẩn thận khi xác định thể thơ để tránh mất điểm oan
Theo cấu trúc đề thi những năm gần đây, câu đầu tiên trong phần đọc hiểu thường yêu cầu thí sinh xác định thể thơ. Trong phần lớn đề, đoạn trích được viết bằng thể thơ tự do. Tuy nhiên, nhiều thí sinh vì chủ quan hoặc ít phân biệt đặc điểm các thể thơ đã xác định sai.
Lỗi phổ biến nhất là làm bài một cách rập khuôn, không đọc kỹ hình thức đoạn thơ, dẫn đến nhầm lẫn giữa thơ tự do và thơ tự do biến thể, hoặc thậm chí xác định theo thói quen chứ không căn cứ vào cơ sở hình thức. Giám khảo chấm thi ghi nhận nhiều trường hợp thí sinh viết sai chỉ vì không để tâm quan sát số chữ, số dòng và cấu trúc nhịp điệu.
Để tránh mất điểm ở câu hỏi dễ này, thí sinh cần ghi nhớ: thể thơ tự do là dạng thơ không gò bó số chữ, số câu, không có cấu trúc vần rõ rệt; nhịp thơ linh hoạt, câu thơ có thể dài ngắn không đều. Chỉ cần quan sát đoạn thơ một cách cẩn trọng, thí sinh hoàn toàn có thể trả lời chính xác.
Câu 2: Chỉ yêu cầu gọi tên và chỉ ra phép tu từ – không viết dài dòng
Câu thứ hai trong phần đọc hiểu của đề minh họa 2024 là dạng câu hỏi về biện pháp tu từ. Thông thường, dạng câu hỏi này thuộc mức độ thông hiểu, yêu cầu thí sinh vừa chỉ ra phép tu từ, vừa phân tích tác dụng. Tuy nhiên, ở đề minh họa năm nay, câu hỏi chỉ yêu cầu ở mức độ nhận biết: chỉ ra phép tu từ.
Điều này có nghĩa là thí sinh không cần nêu tác dụng, không cần diễn giải dài dòng. Việc trình bày quá nhiều sẽ không được cộng thêm điểm, thậm chí còn gây mất thời gian. Khi trả lời, thí sinh phải trình bày đủ hai ý:
- Gọi tên phép tu từ (ví dụ: so sánh, điệp từ, nhân hóa…)
- Chỉ ra từ ngữ, câu thơ chứa phép tu từ đó
Theo đề minh họa, đoạn thơ có hai phép tu từ: so sánh (ví dụ: "bay như chưa biết mình từ nước") và điệp từ ("chưa từng"). Vì đề không giới hạn “một phép tu từ”, thí sinh phải nêu đầy đủ tất cả phép tu từ có trong đoạn thơ. Thiếu một phép là mất điểm.
Câu 3: Khó đạt điểm tuyệt đối – bám sát nội dung đoạn thơ
Đây là câu hỏi đòi hỏi khả năng hiểu nội dung, thông điệp của đoạn trích. Nhiều năm qua, giám khảo nhận xét rằng thí sinh trả lời rất đa dạng, nhưng đa phần không khớp với đáp án do diễn giải lan man hoặc hiểu sai ý thơ.

Để đạt điểm, thí sinh cần dựa trên ngữ nghĩa chính xác của đoạn thơ và đặt nội dung vào tổng thể văn bản. Ở đề minh họa, đoạn thơ gợi tả hình ảnh đám mây biến đổi trong nhiều trạng thái tồn tại và sự luân chuyển không ngừng của thiên nhiên, vũ trụ. Một gợi ý trả lời sát yêu cầu:
- Hình ảnh đám mây cho thấy sự chuyển hóa, hòa mình vào nhiều trạng thái tồn tại của thiên nhiên (0,5 điểm).
- Thể hiện sự tuần hoàn vô tận của vũ trụ và quy luật vận động không ngừng của tự nhiên (0,5 điểm).
Câu 4: Hai thao tác bắt buộc – không thiếu ý
Câu hỏi cuối phần đọc hiểu yêu cầu thí sinh rút ra bài học về lẽ sống từ suy ngẫm của tác giả. Cấu trúc này tương tự đề thi chính thức năm 2023. Để được điểm tối đa, thí sinh phải thực hiện đầy đủ 2 thao tác:
- Nêu suy ngẫm của tác giả trong đoạn trích
- Rút ra bài học cho bản thân kèm lý giải
Thí sinh nên trình bày dưới dạng một đoạn văn ngắn, có bố cục rõ ràng, không trả lời gạch đầu dòng. Bài học có thể là: sống tích cực, sống hết mình cho hiện tại, kiên trì vượt qua thử thách để đạt mục tiêu…
Chú trọng kỹ năng làm văn để không đánh mất 7 điểm quan trọng
Phần làm văn luôn là phần quyết định kết quả môn Ngữ văn. Để làm tốt, thí sinh không chỉ cần kiến thức mà còn phải nắm vững kỹ năng viết đoạn văn, kỹ năng nghị luận xã hội và nghị luận văn học. Trong đề minh họa 2024, phần Làm văn gồm:
- Viết đoạn văn nghị luận xã hội: Suy nghĩ về thái độ sống tích cực trước thử thách.
- Nghị luận văn học: Phân tích đoạn trích trong bút ký Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường.
Kỹ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội
Một đoạn văn nghị luận xã hội thường yêu cầu từ 150–200 chữ. Thí sinh cần đảm bảo các yếu tố:
- Viết đúng chủ đề: thái độ sống tích cực trước thử thách.
- Bố cục mạch lạc: mở đoạn – giải thích – bàn luận – mở rộng – bài học.
- Lập luận chặt chẽ, lý lẽ rõ ràng, dẫn chứng phù hợp.
- Không viết dài lan man, không lạc đề.
Trong nhiều năm chấm thi, giám khảo nhận thấy thí sinh thường mắc lỗi viết đoạn không đúng hình thức, lẫn ý hoặc thiếu phần đánh giá, rút ra bài học. Những lỗi này khiến bài làm mất điểm đáng tiếc.
Phân tích bút ký: nắm đặc trưng thể loại và phong cách tác giả
Với đoạn trích trong Ai đã đặt tên cho dòng sông?, thí sinh cần hiểu rõ đặc điểm của thể loại bút ký: miêu tả kết hợp biểu cảm, giàu chất trữ tình, ngôn ngữ tinh tế. Đồng thời, phong cách Hoàng Phủ Ngọc Tường nổi bật ở sự uyên bác, liên tưởng phong phú và giọng văn tài hoa.
Đề bài thường có 2 ý yêu cầu, vì vậy thí sinh cần tách rõ hai phần để tránh mất điểm:
- Phân tích nội dung và nghệ thuật của đoạn trích.
- Đánh giá giá trị, liên hệ hoặc rút ra nhận xét theo yêu cầu.
Bên cạnh kiến thức, bài viết tốt cần sự sáng tạo: liên hệ tác phẩm khác, vận dụng kiến thức lý luận văn học, so sánh hình ảnh nghệ thuật… Thí sinh có khả năng diễn đạt tốt, giàu cảm xúc luôn chiếm lợi thế trong các bài nghị luận văn học.
Nâng cao kỹ năng để đạt điểm cao trong môn Ngữ văn
Để đạt điểm tốt trong đề thi Ngữ văn THPT, thí sinh cần luyện tập thường xuyên, hiểu cách làm từng dạng bài và tránh những lỗi phổ biến. Những lưu ý quan trọng gồm:
- Đọc kỹ yêu cầu đề trước khi làm.
- Viết bài đúng trọng tâm, tránh lan man.
- Phân biệt rõ yêu cầu mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng.
- Giữ bố cục mạch lạc, lập luận rõ ràng.
- Rèn luyện chữ viết để dễ đọc, tránh mất điểm.
Môn Ngữ văn không phải môn học chỉ cần ghi nhớ, mà là môn yêu cầu sự cảm nhận, khả năng diễn đạt và tư duy logic. Khi hiểu rõ cấu trúc đề thi và đặc điểm từng dạng câu hỏi, thí sinh hoàn toàn có thể đạt điểm cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.
VĂN PHÒNG TUYỂN SINH - TRƯỜNG CAO ĐẲNG ĐẠI VIỆT SÀI GÒN CƠ SỞ CẦN THƠ
Địa chỉ: 279AA Nguyễn Văn Cừ nối dài, Phường An Bình, Thành phố Cần Thơ
Hotline/ Zalo: 0827670999 - 0827671999