Vietnamese
English
Bệnh sởi là căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, lây lan nhanh và có thể gây tử vong cao ở trẻ nhỏ. Sinh viên Trường Cao Đẳng Đại Việt Sài Gòn Cơ Sở Cần Thơ khoa Y Dược cần nắm rõ kiến thức về bệnh để tuyên truyền và phòng chống hiệu quả.
Bệnh Sởi Là Gì?
Bệnh sởi là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus thuộc họ Paramyxovirus gây ra. Bệnh chủ yếu gặp ở trẻ em và có khả năng bùng phát thành dịch lớn. Dù nhiều người cho rằng sởi chỉ gây phát ban hoặc sốt nhẹ, thực tế, căn bệnh này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trước khi vắc xin sởi được tiêm chủng rộng rãi, gần 2,6 triệu người tử vong mỗi năm do căn bệnh này. Nhờ tiêm chủng, số ca tử vong toàn cầu giảm 78% giai đoạn 2000–2012. Tuy nhiên, ở các quốc gia đang phát triển, bệnh sởi vẫn là mối đe dọa lớn.
Tình hình bệnh sởi tại Việt Nam và thế giới
WHO ghi nhận năm 2023, châu Âu có hơn 300.000 ca mắc sởi – tăng 30 lần so với năm trước. Khu vực Tây Thái Bình Dương, bao gồm Việt Nam, cũng chứng kiến mức tăng hơn 250%. Tại Việt Nam, các chu kỳ bùng phát lớn nhất trong thập kỷ qua là 2014 và 2019, với hàng chục nghìn ca mắc và hàng trăm ca tử vong.
Từ 2021 đến 2023, trung bình mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 300–500 ca mắc. Tuy nhiên, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2024, đã có 130 trường hợp, tăng 1,4 lần so với cùng kỳ năm 2023. Nguyên nhân chủ yếu là do tỷ lệ tiêm chủng giảm mạnh sau đại dịch COVID-19.
Mức Độ Nguy Hiểm Của Bệnh Sởi
Bệnh sởi không chỉ gây sốt, ho, phát ban mà còn ảnh hưởng sâu đến hệ thần kinh, cơ xương và miễn dịch. Nhiều nghiên cứu cho thấy sởi có thể “xóa trí nhớ miễn dịch”, khiến người bệnh mất khả năng đề kháng với các bệnh khác.
Theo nghiên cứu của nhà di truyền học Stephen Elledge (Đại học Harvard, 2019), virus sởi có thể phá hủy 11–73% lượng kháng thể ở trẻ em. Khi mắc sởi, hệ miễn dịch bị tái thiết lập như trẻ sơ sinh, làm tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong cao nếu không điều trị đúng cách.
Nguyên Nhân Gây Bệnh Sởi
1. Virus sởi
Tác nhân gây bệnh là virus Polinosa morbillarum thuộc giống Morbillivirus, họ Paramyxoviridae. Virus có hình cầu, đường kính khoảng 250nm, chứa ARN sợi đơn. Virus sởi yếu, dễ bị tiêu diệt ngoài môi trường và bởi các dung dịch sát khuẩn thông thường. Con người là vật chủ duy nhất của virus này.
2. Con đường lây truyền
Sởi lây chủ yếu qua đường hô hấp, thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch mũi, họng của người bệnh. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cảnh báo: 90% người chưa miễn dịch sẽ mắc bệnh nếu tiếp xúc gần người nhiễm sởi. Một người mắc bệnh có thể lây cho 12–18 người khác.
Thời gian lây truyền của sởi kéo dài từ 4 ngày trước khi phát ban đến 4 ngày sau khi phát ban. Để ngăn dịch bùng phát, tỷ lệ tiêm chủng cộng đồng cần đạt ít nhất 95%.
Dấu Hiệu Nhận Biết Bệnh Sởi
1. Giai đoạn đầu
Thời gian ủ bệnh thường từ 10–12 ngày. Sau đó, người bệnh bước vào giai đoạn tiền triệu, kéo dài 5–15 ngày, với các triệu chứng như sốt nhẹ, ho khan, chảy mũi, viêm kết mạc. Một dấu hiệu đặc trưng là các hạt trắng nhỏ (hạt Koplik) xuất hiện ở niêm mạc má trong miệng, biến mất sau 12–24 giờ.
Ở giai đoạn này, người bệnh thường sợ ánh sáng, mắt đỏ, ho khan, đôi khi sốt cao, co giật hoặc viêm phổi nhẹ. Đây là giai đoạn lây nhiễm mạnh nhất của bệnh sởi.
2. Giai đoạn phát ban
Phát ban là triệu chứng đặc trưng của sởi. Ban dạng dát sẩn, không ngứa, không mưng mủ, xuất hiện đầu tiên ở mặt và cổ, sau đó lan xuống ngực, lưng, tay và chân. Khi ban lan đến chân, người bệnh hết sốt, ban dần lặn, để lại vết thâm trên da gọi là “vằn da hổ”.
Các Biến Chứng Nguy Hiểm Của Bệnh Sởi
Nếu không điều trị đúng và kịp thời, bệnh sởi có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng:
1. Biến chứng đường hô hấp
Viêm thanh quản, viêm phế quản, viêm phổi là các biến chứng thường gặp. Đây là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ nhỏ mắc sởi.
2. Biến chứng thần kinh
Bệnh sởi có thể dẫn đến viêm màng não hoặc viêm não, với tỷ lệ tử vong 10–40%. Đặc biệt, viêm não xơ hóa bán cấp (SSPE) là biến chứng hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm, thường xuất hiện sau nhiều năm mắc bệnh. SSPE gây thoái hóa thần kinh, co giật, động kinh và tử vong.
3. Biến chứng tiêu hóa
Viêm niêm mạc miệng, viêm ruột và Noma (Cam tẩu mã) – tình trạng hoại tử lan rộng vùng miệng, mũi và mặt do bội nhiễm xoắn khuẩn. Noma có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị sớm.
4. Biến chứng tai – mũi – họng
Viêm tai giữa, viêm mũi họng, viêm xoang hoặc viêm tai xương chũm là những hậu quả phổ biến, dễ tái phát sau khi khỏi bệnh.
5. Ảnh hưởng đến phụ nữ mang thai
Phụ nữ mang thai mắc sởi có nguy cơ sảy thai, sinh non, thai chết lưu hoặc trẻ sinh ra mắc sởi bẩm sinh. Các biến chứng như viêm gan cấp, viêm phổi và viêm não có thể gây tử vong cho cả mẹ và thai nhi.
Phòng Ngừa Bệnh Sởi Hiệu Quả
1. Tiêm ngừa vắc xin
Tiêm ngừa là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Hiện có 3 loại vắc xin phòng sởi trong chương trình Tiêm chủng Mở rộng và dịch vụ: sởi đơn, sởi–rubella, sởi–quai bị–rubella. Trẻ em cần được tiêm đủ mũi theo lịch:
- Trẻ từ 9 tháng tuổi: Tiêm mũi sởi đầu tiên.
- Trẻ từ 15–18 tháng: Tiêm nhắc mũi sởi–rubella hoặc sởi–quai bị–rubella.
- Người trưởng thành chưa từng tiêm: Nên tiêm 2 mũi cách nhau ít nhất 1 tháng.
Theo Bộ Y tế Việt Nam, tiêm đủ 2 mũi vắc xin giúp phòng bệnh sởi đạt hiệu quả đến 97%.
2. Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống
Rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, giữ gìn vệ sinh mũi họng, mắt và không tiếp xúc trực tiếp với người nghi mắc bệnh là biện pháp phòng ngừa cơ bản nhưng rất quan trọng. Ngoài ra, nên giữ môi trường thoáng mát, tránh ẩm mốc để hạn chế vi khuẩn phát triển.
3. Tăng cường sức đề kháng
Bổ sung thực phẩm giàu vitamin A, C, E, kẽm và sắt giúp tăng cường hệ miễn dịch. Trẻ em suy dinh dưỡng, thiếu vitamin A dễ mắc và bị biến chứng sởi nặng hơn so với trẻ khỏe mạnh.
Vai Trò Của Sinh Viên Khoa Y Dược Trường Cao Đẳng Đại Việt Sài Gòn Cơ Sở Cần Thơ Trong Phòng Chống Bệnh Sởi
Sinh viên khoa Y Dược Trường Cao Đẳng Đại Việt Sài Gòn Cơ Sở Cần Thơ có vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền kiến thức sức khỏe cộng đồng, đặc biệt trong bối cảnh bệnh sởi có xu hướng tái bùng phát.
1. Nâng cao kiến thức chuyên môn
Sinh viên cần nắm vững kiến thức về cơ chế lây nhiễm, triệu chứng và phương pháp phòng bệnh. Điều này không chỉ giúp ích trong thực hành lâm sàng mà còn giúp tuyên truyền hiệu quả đến cộng đồng.
2. Tham gia hoạt động tuyên truyền – phòng chống dịch
Nhà trường khuyến khích sinh viên tham gia các chương trình tiêm chủng cộng đồng, chiến dịch truyền thông về vắc xin và hỗ trợ tuyến y tế cơ sở trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.
3. Học tập gắn liền thực tiễn
Qua quá trình học và thực hành, sinh viên không chỉ hiểu sâu về bệnh sởi mà còn có thể ứng dụng kiến thức vào việc phát hiện sớm, hướng dẫn điều trị và hỗ trợ bệnh nhân trong giai đoạn phục hồi.
Bệnh sởi là một trong những căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu, có thể gây tử vong nếu không được phòng ngừa và điều trị đúng cách. Việc chủ động tiêm vắc xin, giữ vệ sinh cá nhân và nâng cao nhận thức cộng đồng là biện pháp quan trọng để ngăn chặn sự lây lan.
Sinh viên Trường Cao Đẳng Đại Việt Sài Gòn Cơ Sở Cần Thơ khoa Y Dược cần không ngừng trau dồi kiến thức và kỹ năng thực hành để góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em – nhóm đối tượng dễ tổn thương nhất trước bệnh sởi.
VĂN PHÒNG TUYỂN SINH - TRƯỜNG CAO ĐẲNG ĐẠI VIỆT SÀI GÒN CƠ SỞ CẦN THƠ
Địa chỉ: 279AA Nguyễn Văn Cừ nối dài, Phường An Bình, Thành phố Cần Thơ
Hotline/ Zalo: 0827670999 - 0827671999
